สติ กับ สมาธิ ต่างกันยังไง

สองคำนี้ถูกใช้สลับกันจนแทบไม่มีใครแยกออก แต่มันคนละเรื่อง และรู้ว่าต่างกันตรงไหนทำให้ฝึกถูกทางเร็วขึ้นมาก

นิยามสั้นที่สุด

• สติ คือการระลึกรู้ว่าตอนนี้กำลังทำอะไร รู้สึกอะไร คิดอะไรอยู่ — เป็นการรู้ตัว ณ ขณะนั้น
• สมาธิ คือความตั้งมั่นของใจกับสิ่งเดียวได้นานโดยไม่กระเจิง — เป็นกำลัง ไม่ใช่การรู้

เปรียบง่ายๆ สมาธิคือความนิ่งของมือที่ถือไฟฉาย สติคือการรู้ว่าตอนนี้ไฟฉายส่องไปทางไหน คนที่มีสมาธิดีแต่ไม่มีสติ ก็เหมือนถือไฟฉายนิ่งมากแต่ส่องผิดทางอยู่ครึ่งชั่วโมงโดยไม่รู้ตัว

ทำไมต้องแยกให้ออก

เพราะสองอย่างนี้ฝึกคนละวิธี สมาธิฝึกด้วยการกลับมาที่สิ่งเดียวซ้ำๆ เช่นลมหายใจ ยิ่งกลับมาบ่อยยิ่งตั้งมั่น ส่วนสติฝึกด้วยการสังเกตสิ่งที่กำลังเกิด โดยไม่ต้องรีบเปลี่ยนมัน และฝึกได้ตลอดวัน ไม่ต้องรอนั่ง

ในภาษาธรรม การฝึกสองสายนี้เรียกว่าสมถะ (ทำใจให้สงบตั้งมั่น) กับวิปัสสนา (เห็นสิ่งที่เกิดขึ้นตามจริง) โดยทั่วไปสมถะเป็นฐานให้วิปัสสนา — ใจที่กระเจิงเกินไปมองอะไรก็ไม่ชัด

ฝึกสติระหว่างวัน โดยไม่ต้องหาที่นั่ง

1. จังหวะเปลี่ยนอิริยาบถทุกครั้งที่ลุกจากเก้าอี้ เปิดประตู หรือหยิบโทรศัพท์ ให้รู้ตัวหนึ่งจังหวะว่ากำลังทำอะไรอยู่ ใช้เวลาไม่ถึงวินาที
2. สามลมหายใจก่อนตอบก่อนพิมพ์ตอบข้อความที่ทำให้หัวร้อน หายใจสามครั้งโดยรู้ตัว แล้วค่อยพิมพ์ อันนี้อย่างเดียวเปลี่ยนบทสนทนาได้ทั้งบท
3. ตั้งชื่ออารมณ์เวลาหงุดหงิด ให้พูดในใจว่า 'นี่คือความหงุดหงิด' การตั้งชื่อทำให้คุณเป็นคนดูอารมณ์ ไม่ใช่เป็นตัวอารมณ์เอง
4. กินข้าวคำแรกโดยไม่ดูจอหนึ่งคำก็พอ แค่รู้รสจริงๆ หนึ่งครั้งต่อมื้อ

แล้วการนั่งเข้ามาตรงไหน

การนั่งคือห้องซ้อม สติระหว่างวันคือสนามจริง คนที่ฝึกแต่ในสนามจริงมักได้ไม่ลึก เพราะไม่เคยเห็นใจตัวเองตอนไม่มีอะไรมาดึง ส่วนคนที่นั่งอย่างเดียวแต่ไม่เอาไปใช้ ก็ได้แค่ความสงบชั่วคราวที่หายไปตอนเปิดโทรศัพท์

ถ้าจะเริ่มจากอย่างเดียวก่อน ให้เริ่มจากการนั่งสั้นๆ ทุกวัน เพราะมันสร้างฐานให้อีกอย่างเอง

nak คือแอปที่เอาไว้ใช้ในห้องซ้อม — นาฬิกาเดินเฉพาะตอนหลับตาจริง เลยรู้แน่ว่าวันนี้ซ้อมไปเท่าไหร่

คำถามที่พบบ่อย

เปิด nak แล้วนั่งเลย